مىشنود و هر ريز و كوچكى در اين جهان هستى را تدبير مىكند . كليد دعا كردن و حاجت خواستن از خدا در كار و تلاش است ؛ در غير اين صورت حاجت خواستن بيهوده و بىفايده است . تلاش است كه اندازه كاميابى را معين مىكند . . . نمونه روشن اين قاعده ، عقب‌ماندگى ملتهاى مشرق زمين با وجود شعارهاى پرطمطراق در بين آنان است و در برابر ، غربيان با كارخانه‌ها و حساب و كتابهاى دقيقشان پيشرفت كرده‌اند . ( و من أقرضه قضاه ) اين بند اشاره به اين آيه دارد : « اگر خدا را وامى نيكو دهيد آن را براى شما دوچندان مىگرداند و بر شما مىبخشايد و خداست كه سپاس‌پذير بردبار است . » « 1 » بهترين تفسير براى اين آيه ، گفته امام عليه السّلام است : « او كه گنجينه آسمان و زمين را دارد و بىنياز و ستوده شده است از شما وام خواسته است . او مىخواهد شما را بيازمايد تا نيكوكارترين‌تان مشخص شود . » « 2 » ( و من شكره جزاه ) منظور از شكر ، گفتن به زبان نيست ؛ بلكه بايد فرمانبردارى كرد و عمل صالح انجام داد . ( زنوا أنفسكم من قبل أن توزنوا و حاسبوها من قبل أن تحاسبوا و تنفّسوا قبل ضيق الخناق و انقادوا قبل عنف السّياق ) همه عطفهاى اين بند به « زنوا أنفسكم » در آغاز آن است و اين عطفها از نوع شرح و تفسير است . خويشتن را مورد ملاحظه قرار دهيد : آيا واجبات را انجام مىدهيد و از محرمات دست كشيده‌ايد و يا نسبت به آنها كم‌كارى و اهمال‌كارى مىكنيد ؟ اگر از گونه

--> ( 1 ) . إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً يُضاعِفْهُ لَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ تغابن / 64 : 17 . ( 2 ) . « له خزائن السّماوات و الأرض و هو الغنيّ الحميد و إنّما أراد أن يبلوكم أيّكم أحسن عملا » خطبه : 183 .